Wekelijks worden dezelfde respondenten benaderd. Dit heeft als groot voordeel dat inzicht kan worden verkregen in de redenen waarom men van politieke voorkeur verandert. Dit 'switchgedrag' is een belangrijke bron van informatie voor politieke wetenschappers en politieke partijen.

Deze methode van onderzoek heeft als voordeel dat gemeten veranderingen van meningen van respondenten ook werkelijke veranderingen zijn: het onderzoek vindt immers plaats onder dezelfde groep Nederlanders. Het zijn dus geen 'steekproeffouten'.

Nauwkeurigheid
Ondanks het feit dat we ruime steekproeven hanteren, betreft het een relatief klein deel van de Nederlandse bevolking. Daardoor zijn bepaalde steekproefmarges, ook wel nauwkeurigheidsmarges genoemd, van toepassing. Met andere woorden: elk gemeten percentage vormt in feite een schatting van de werkelijkheid (populatie). Gebruikelijk is dan ook te werken met marges op grond waarvan men uitkomsten uit steekproeven meer zekerheid wenst te geven. Hoe zekerder men wil zijn dat een bepaalde uitspraak juist is, hoe groter de marge die men in acht moet nemen. Met andere woorden: hoe hoger het betrouwbaarheidsniveau, des te groter het interval bij een te kiezen significantieniveau (de mate van zekerheid waarmee een uitspraak over de marges rond een percentage kan worden gedaan).

Een voorbeeld ter verduidelijking: in de politieke peiling die door RTL Nieuws op maandag 25 september is uitgezonden, krijgt de PvdA 24 procent van de stemmen (van degenen die een keuze kunnen maken). De steekproefmarges in acht nemend, betekent dit feitelijk dat de PvdA tussen 21,5% en 26,5% van de stemmen behaalt. Dit betekent dat het zetelaantal voor de PvdA in deze peiling schommelt tussen 32 en 40 zetels. In de peiling kwamen we op 37 zetels (waarbij de PvdA 36 + 1 restzetel kreeg).

Bij de kleinere politieke partijen zijn de marges kleiner dan 2,5%. Zo behaalt Eén NL in de peiling van 25 september twee zetels. De partij kan ongeveer rekenen op 1,6% van de stemmen: gezien de marges (0,7%) betekent dit dat de partij in feite tussen 0,9% en 2,3% van de stemmen behaalt. Dit eerste percentage vertaalt zich in één zetel, terwijl 2,3 goed zou zijn voor drie zetels.

Betrouwbaarheid
We kunnen niet stellen dat het absoluut zeker (een kans van 100%) is dat de aanhang van de PvdA in bovengenoemde peiling tussen 21,5% en 26,5% ligt. De mate van zekerheid waarmee een uitspraak kan worden gedaan over de juistheid van deze marges bedraagt 95%. Dit wil zeggen dat TNS NIPO met 95% zekerheid kan zeggen dat de PvdA op dat moment een score behaalt die tussen 21,5% en 26,5% van de stemmen ligt.

Geholpen voorkeur
Verder is nog van belang dat de partijvoorkeur tot stand komt middels een voorgecodeerde vraag (geholpen voorkeur). De respondenten krijgen de namen van de politieke partijen te zien op het scherm en maken daaruit een keuze. Hiermee bootsen we de situatie in het stemhokje na: in het stemhokje ziet de kiezer immers ook alle partijen waaruit een keuze gemaakt kan worden. Opgenomen worden de partijen die nu al in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn en die partijen die middels de 'anders-categorie' zo vaak spontaan genoemd worden dat de onderzoekers van TNS NIPO redelijkerwijs mogen aannemen dat ze kans maken op minimaal een zetel bij de verkiezingen.

Hoe pakt TNS NIPO de peilingen aan?

1. De steekproefbron
   We gebruiken TNS NIPObase als steekproefbron. TNS NIPObase is een database met meer dan 200.000 respondenten. Anders dan bij zogenaamde online access panels kunnen respondenten zichzelf niet aanmelden. TNS NIPO werft de respondenten via de klassieke onderzoeksinstrumenten, zoals telefonisch en face-to-face-onderzoek. Van de respondenten is een groot aantal gegevens bekend. Dit stelt ons in staat om een representatieve steekproef te trekken.
2. De Steekproef
   Uit TNS NIPObase stellen we een steekproef samen van 3.000 kiesgerechtigde Nederlanders. Deze steekproef ondervragen we elke week. We werken dus met een panel. We verversen dit panel regelmatig (revolving panel). De laatste aanvulling van het panel heeft plaatsgevonden in de laatste week van oktober. De laatste verversing (een deel van de steekproef is ten koste van een nieuwe steekproef vervangen) was in augustus. Dit betekent dat we nu ongeveer drie maanden dezelfde groep mensen volgen.
3. Trekken van de steekproef
   We trekken de steekproef op basis van een aantal socio-demografische kenmerken: we houden rekening met geslacht, leeftijd, opleiding, regio, gezinsgrootte en de politieke partij die men in 2003 heeft gestemd. Dit laatste doen we om uitspraken te kunnen doen over kiezers en kiesgerechtigden die in 2003 niet hebben gestemd.
4. De methode van onderzoek
   We hebben de respondenten tot drie weken voor de verkiezingen uitsluitend via de pc ondervraagd. Om ook kiezers zonder pc in de steekproef te betrekken, voeren we in de laatste drie peilingen (november) onder die groep een telefonisch onderzoek uit.
5. De veldwerkperiode
   We ondervragen de respondenten van donderdagavond tot en met zondagavond. We nemen een paar dagen voor het veldwerk om ervoor te zorgen dat alle geledingen van de kiesgerechtigde bevolking kans hebben om aan het onderzoek deel te nemen. Dat geeft de beste garantie op een respresentatieve steekproef.
6. Welke vraag stellen we?
   We stellen wekelijks de vraag: 'Op welke politieke partij zou u stemmen als er vandaag Tweede Kamerverkiezingen zouden zijn?'. In het computergestuurde onderzoek zien de respondenten alle politieke partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn op het scherm, alsmede een aantal andere kanshebbers op een zetel. Respondenten die een andere politieke partij (zouden) stemmen, kunnen hun antwoord kwijt in de categorie 'andere partij'. We analyseren wekelijks de genoemde partijen. Mocht een partij door veel personen genoemd worden (vertegenwoordigende waarde van ongeveer een zetel), nemen we deze een week later op in de lijst met voorgecodeerde partijen. We hanteren dezelfde procedure voor het telefonische onderzoek, met dien verstande dat de namen van de politieke partijen niet worden opgelezen door de enquêteur.
7. Hoe wegen we de resultaten
   We wegen de resultaten naar een combinatie van geslacht en leeftijd, en verder naar regio, opleiding, gezinsgrootte en de politieke partij die men in 2003 gestemd heeft. De weging voor de pc-bezitters en mensen zonder pc vindt separaat plaats. Na de weging voegen we beide bestanden samen en wordt het geheel gewogen naar de verhouding tussen pc-bezitters en mensen zonder pc.
8. Hoe bepalen we de (virtuele) zetelverdeling
   We ondervragen wekelijks dus 3.000 kiesgerechtigde Nederlanders. Dit betekent niet dat we van iedereen de huidige politieke voorkeur weten. Een deel van de kiezers weet immers nog niet op welke partij zij stemmen, een kleiner deel wil het niet zeggen. Voor de zetelverdeling gaan we bovendien uit van kiezers die zeggen zeker te gaan stemmen.
9. De finale berekening
   Op basis van de percentages (één decimaal) berekenen we - met een door TNS NIPO ontwikkeld programma - de zetelverdeling. Bij het berekenen van de zetelverdeling houden we rekening met eventuele lijstverbindingen en de verdeling van restzetels.
10.   De publicatie
    De (virtuele) zetelverdeling wordt op maandagavond om 19.30 uur gepubliceerd door RTL Nieuws.

Meer informatie?
De specialisten op dit gebied:
Peter Kanne (tel: 020 522 59 24)
Tom van der Horst (tel: 020 522 57 45).