Opiniepeilingen zijn vooral interessant om trends bij verkiezingen in kaart te brengen

Gepubliceerd: 16-03-2017

Ten aanzien van peilingen loopt er ook al een kloof door de Nederlandse bevolking. De ene kant van de oever laaft zich aan de aanzwellende stroom verkiezingsonderzoek, terwijl de overkant er helemaal tabak van heeft.


Sinds de grotendeels onvoorziene brexit en de winst van Trump lijkt laatstgenoemde groep terrein te winnen. Ook in journalistieke hoek. De roep om een peilverbod in de weken voor de verkiezingen lijkt - in tegenstelling tot andere Europese landen - hier nog weinig voet aan de grond te krijgen. Maar dat de scepsis is gegroeid, is zonneklaar.

Hoewel er heel wat op alle kritiek aangaande de vermeende ‘onnauwkeurigheid’ van peilingen valt af te dingen, heeft de maalstroom ook tot welkome ontwikkelingen geleid. De afgelopen maanden zijn opiniepeilers en journalisten bij diverse gelegenheden nader tot elkaar gekomen. Misverstanden zijn uit de weg geruimd, verwachtingen zijn bijgesteld. Steeds meer media zijn terughoudend in het publiceren van peilingen, of - net zo belangrijk - nemen soms (een deel van) de specificaties over.

https://static.fd.nl/media/images/10/86/85/aligned/564x0/high/hh-63196254.jpg?v=7
Foto: HH

De meest opzienbarende ontwikkeling van de laatste tijd is wellicht het toegenomen belang van de Peilingwijzer, een door politicoloog Tom Louwerse ontwikkeld ‘gewogen gemiddelde’ van de zes grote opiniepeilingen. Dankzij de Peilingwijzer weet het grote publiek dat het op basis van minimale verschillen niet verantwoord is om bij eerste tussensprint in de campagnerace - het debat in de Rode Hoed - een nummer drie en vier aan te wijzen, terwijl de achtervolgers eigenlijk binnen schootsafstand van elkaar liggen.

De subiete afzegging van de zelfverklaarde tweestrijders Wilders en Rutte heeft de campagne zeker interessanter gemaakt. Ja, de Peilingwijzer is vervelend voor de exposure van individuele bureaus. Maar het instrument heeft tot aanmerkelijke bewustzijnsverruiming geleid. En dat is winst.

Toch zijn individuele peilingen nog van belang, en niet alleen omdat - flauw gezegd - er anders helemaal geen Peilingwijzer is. Ze zijn vooral waardevol om trends in kaart te brengen en draagvlakbreuken te signaleren. Dankzij peilingen weten we bijvoorbeeld dat Rutte II kort na zijn aantreden een grote fout maakte met de inkomensafhankelijke zorgpremie. Of dat de vertrouwensbreuk tussen ondernemend Nederland en de huidige coalitiepartijen herstellende is, zoals deze krant eerder berichtte. En dat iedere partij er verstandig aan doet om flink in te zetten op gezondheidszorg, terwijl het in 2012 veel meer om de kwakkelende economie ging. Dat alles is waardevolle informatie voor politieke partijen én kiezers - informatie die vraag en aanbod dichter bij elkaar brengt.

Te veel focus op de tussentijdse strijd werkt hijgerigheid in de hand, alsmede de verleiding om misplaatste mediaframes op te tuigen
Maar het zijn uiteraard de zetelpeilingen die deze weken onder een vergrootglas liggen. De bekendste metafoor betreft natuurlijk de horse race, de renpaarden die elkaar verdringen op weg naar de finish. Te veel focus op de tussentijdse strijd werkt hijgerigheid in de hand, alsmede de verleiding om misplaatste mediaframes op te tuigen. Zetelpeilingen zijn als een tussentijdse foto, die per definitie enigszins onscherp is, omdat de hoek waaruit ze is genomen nooit helemaal scherp is. Want peilingen hebben onzekerheidsmarges.

Een tweede punt: peilingen zijn geen voorspellingen. Op 14 maart, een dag voor de verkiezingen, zullen vele bureaus hun slotpeilingen publiceren. De renpaarden zijn dan nog enkele meters van de finish verwijderd. Er is dan nog tijd voor kiezers om sommige paarden in het stemhokje een flinke duw te geven, of juist te laten struikelen. Ik geef u nu al op een briefje: alle peilingen ‘zitten er straks weer naast’. De zwerm langzwevende kiezers zal tot de landing aan toe dynamisch zijn.

Een peilingverbod ver voor de verkiezingen zou alle doelen voorbijschieten. De Franse kant Le Parisien maakte enkele maanden geleden bekend geen peilingen meer te publiceren en de sfeer op straat zelf te gaan optekenen. Prima, natuurlijk, maar de verleiding om deze sfeerimpressies als verkapte peiling te presenteren ligt dan alweer direct op de loer. Het verkiezingscircus is als een tombola, waarin kieswijzers, mediaframes en peilingen elkaar op onvoorspelbare manieren beïnvloeden. Haal je het element peilingen weg, dan heb je nog steeds een tombola, maar dan één zonder doorkijkluikje.

Welke motieven kiezers straks ook hanteren - kiezen voor een winnaar, strategisch stemmen om de coalitievorming te willen bijsturen, de persoon van de lijsttrekker of gewoon een stem voor de inhoud of het eigen ideaal - ze zijn allemaal legitiem. Het is aan u, peilingbeluste of wellicht bewust de ogen afwendende lezer en kiesgerechtigde, om hier naar eigen voorkeur mee om te gaan.