Ondernemers steeds somberder vanwege lage consumentenbestedingen

Gepubliceerd: 10-12-2012

Bouwsector snakt naar maatregelen om malaise te bestrijden
 
Ondernemend Nederland gaat somber de jaarwisseling in. De aantrekkelijkheid om te ondernemen scoort nu echt onvoldoende met een 5,0. Sinds september en oktober (5,6) en november (5,2) is dit cijfer gestaag gedaald. Dat blijkt uit het vierde Ondernemerspeil van TNS NIPO en het Financieele Dagblad. Verklaringen voor de aanhoudende somberheid kunnen gevonden worden in de voorgenomen bezuinigingen, stagnerende bestedingen en de negatieve verwachtingen voor de bouwbranche.

 
Van de ondernemers verwacht 49% dat de economische situatie over zes maanden nog slechter zal zijn dan op dit moment. De belangrijkste redenen hiervoor zijn de voorgenomen bezuinigingen van het kabinet, de verwachting dat mensen minder uit gaan geven, en de negatieve geluiden over de bouw. Slechts 16% van de ondernemers verwacht dat de economische situatie de komende zes maanden zal verbeteren. Dit met name vanwege de stabiliteit die het nieuwe kabinet biedt. Daarnaast zijn sommige ondernemers zo somber over de huidige situatie dat ze het volgende stellen: “veel slechter kan het niet gaan”.
 
Naast harde cijfers ook sentiment negatief
Ondernemend Nederland blijft negatief over de werkelijke bedrijfsvoering (de bedrijfsvoeringsindex): deze blijft erg laag met een score van -54 (was -53). De grote daling zit met name in het gevoel van ondernemers over het ondernemersklimaat (de ondernemersklimaatindex), deze daalt 11 punten, van -46 in november naar -57 in december. Dat houdt in dat 78% van alle ondernemers nu negatief is over het ondernemersklimaat.
 
Kijkend naar de ‘harde’ economische cijfers moet vooral het personeel vrezen voor de gevolgen van de crisis. Ondernemers zagen afgelopen maand zowel het aantal vacatures als de personeelskosten afnemen, wat leidt tot de conclusie dat er minder arbeidsplaatsen zijn. Dit kan in belangrijke mate verklaard worden door de verwachte daling van de investeringen. Voor de komende zes maanden verwachten bedrijven per saldo een daling van 27% van de investeringen. Die daling is 5% groter dan men in november verwachtte.
 
Vooral somberheid binnen bouw
Nagenoeg alle branches zijn negatiever dan vorige maand. Vooral de bouw en handelsbranche zijn somberder geworden. Het meest zorgelijk lijkt de situatie in de bouwsector. De bouw kampt met een forse krimp, niet in de laatste plaats omdat de huizenmarkt maar niet op gang lijkt te komen. Het negatieve sentiment onder ondernemers in de bouwsector lijkt de afgelopen maand fors te zijn toegenomen. Gemiddeld geeft men een 4,7 voor de aantrekkelijkheid om te ondernemen (vorige maand: 5,2).
 
Waren aanvankelijk vooral de ‘feiten’ negatief, nu lijkt dat ook haar impact op het gevoel te hebben. De bedrijfsvoeringindex zakt verder, hoewel deze zich al op een laag niveau bevond (van -79 naar -83), maar nu maakt ook de ondernemingsklimaatindex een vrije val (van -40 naar -77). Slechts een op de tien ondernemers in de bouwsector verwacht de komende zes maanden een verbetering van de economische situatie (11%) dan wel van het ondernemersklimaat (9%).
 
Ook in nabije toekomst hardere klappen voor bouwsector
Ook de overige parameters lijken voor ondernemers in de bouwsector negatiever dan gemiddeld uit te slaan. Geeft 38% van alle ondervraagde ondernemers aan in 2013 niet te gaan investeren, bij bouwbedrijven betreft dat ruim de helft (52%). Verder geeft maar liefst driekwart (78%) van de bouwbedrijven aan te gaan bezuinigen in 2013. Dat geldt voor twee derde (68%) van alle bedrijven.
 
Bedrijven die in 2013 gaan bezuinigen, verwachten dat hoofdzakelijk op personeel te doen. Maar liefst twee derde van de bezuinigende bedrijven (66%) zegt personeel te gaan ontslaan, dan wel contracten niet te verlengen. Op een tweede plaats staan bezuinigingen op facilitaire kosten en de inzet van extern personeel (beide 39%). Op de vierde plaats staan bezuinigingen op energiekosten (35%) en op vijf bezuinigingen op opleidingen voor personeel en kosten van het pand (beide 19%).
 
Bij bouwbedrijven liggen bijna al deze bezuinigingsposten op een hoger niveau. Men is vooral van plan te gaan bezuinigen op personeel (76%) en via de inzet van extern personeel (48%).
Bijna twee derde (62%) van de bouwbedrijven geeft aan dat het personeelsbestand in 2013 zal krimpen, tegenover 42% van de totale bedrijvenpopulatie. De sleutel ligt niet bij de inzet van ZZP’ers, zo lijkt het. Een kleine groep bouwbedrijven (14%) zegt in 2012 vaker met ZZP’ers in zee te zijn gegaan, een iets grotere groep (18%) zegt juist dat dit minder vaak het geval is, voor bijna de helft (45%) maakt dit geen verschil. In vergelijking met bedrijven in andere sectoren zijn de verschillen niet noemenswaardig. Ook voor 2013 vinden we soortgelijke verhoudingen.
 
Verwacht herstel, ook binnen bouwsector: 2014, 2015
Maar weinig bedrijven verwachten veel goeds van het komende jaar. Toch verwacht de meerderheid (in totaal 60%) dat de bedrijvigheid in de eigen sector in 2014 dan wel 2015 weer gaat aantrekken. Eén op de tien (9%) stelt dat de eigen sector nu al aantrekt (bij zakelijke dienstverleners gaat dit om 13%), een even grote groep (8%) verwacht dat de eigen sector in 2013 zal aantrekken. Slechts 3% verwacht dat de malaise tot na 2017 aanhoudt. Nog eens één op de zeven (14%) durft geen voorspelling te doen.
Bouwbedrijven zijn overigens niet negatiever dan gemiddeld. Hoewel slechts 1% stelt dat de zaken nu al aantrekken en 5% dat voor volgend jaar verwacht, verwacht een meerderheid (in totaal 67%) de ommekeer in 2014 dan wel 2015. In totaal verwacht één op de tien bouwbedrijven dat het nog vijf jaar (5%) of langer (4%) zal duren voordat de eigen sector weer aantrekt.



Tot 2015 verwacht de bouwsector echter de nodige klappen te moeten incasseren. Men verwacht in 2015 – in vergelijking met 2012 – flink te zijn gekrompen. Eén op de vijf verwacht dat de sector in 2015 5 tot 10% zal zijn gekrompen, een kwart (25%) verwacht een krimp van 10 tot 20% en één op de vijf verwacht een krimp van 20 tot 30%. Nog eens 5% verwacht zelfs bijna een halvering van de sector (30 tot 50% krimp), 1% denkt dat de sector meer dan gehalveerd zal worden. Overigens verwacht 5% dat er tot 2015 per saldo groei gerealiseerd zal worden.
 
Bouwsector legt nadruk op opleiden en maatschappelijk verantwoord ondernemen
De sombere prognoses ten spijt: ruim de helft (55%) van alle bedrijven en vier op de tien (39%) bedrijven in de bouwsector geven toch nog aan in 2013 te gaan investeren. De helft (49%) wil dat via nieuwe technologie doen, ruim een derde (37%) wil investeren in het opleiden van personeel, een kwart (23%) wil zich op nichemarkten richten, nog eens 19% wil zich meer op maatschappelijk verantwoord ondernemen storten en 17% geeft aan nieuw personeel te willen aannemen.
 
Bij bouwbedrijven ligt de focus iets anders. De helft van de bouwbedrijven die wil investeren (49%) geeft de voorkeur aan het opleiden van personeel. Maatschappelijk verantwoord ondernemen komt met 36% op een tweede plaats, nog voor het aanschaffen van nieuwe technologie (34%).
 
Overleven in de bouwsector? Concentreren op onderhoud
Ruim een derde (35%) van de bouwbedrijven stelt dat de overlevingskansen het grootst zijn voor bouwbedrijven die zich op onderhoud richten. Een focus op wegenbouw (3%), utiliteitsbouw (2%) en woningbouw (2%) wordt nauwelijks aangeraden. Nog eens de helft (49%) raadt een combinatie van deze vier aan.     
 
Stimuleringsplannen Bouwend Nederland en VNO NCW vallen goed bij bouwsector
Bouwend Nederland opperde vorige week in de persoon van voorman Elco Brinkman enkele suggesties om de malaise in de bouwsector te verzachten. De meeste van deze plannen vallen goed bij bouwbedrijven. Zo verwacht maar liefst 87% dat het verschaffen van een ‘maatwerkhypotheek’ aan starters (meer financieringsmogelijkheden van banken, zodat starters sneller een huis gaan kopen) een zeer tot tamelijk effectieve maatregel zal zijn in het bestrijden van de crisis. Er wordt ook een heilzaam effect verwacht van het terugdraaien van de bezuinigingen op infrastructuur en het verlagen van de grondprijzen: respectievelijk 66% en 62% verwacht dat een dergelijke maatregel effect sorteert. Minder enthousiast zijn bouwbedrijven over het koppelen van huurstijgingen aan de verhuurdersheffing: een derde (31%) verwacht een positief effect, maar een grotere groep (41%) verwacht van niet.
 
Ook VNO NCW-baas Bernard Wientjes deed enkele suggesties voor het bestrijden van de crisis. Zijn voorstellen vallen ook in goede aarde. Of het nu gaat om het invoeren van een ‘deeltijdWW’, het dwingen van gemeenten om de grondprijzen te verlagen, het toestaan van pensioenfondsen om meer in banken te investeren of het instellen van een Nationaal Hypotheekgarantiefonds van 130 miljard euro: op alle genoemde maatregelen reageert een meerderheid positief (respectievelijk 69%, 69%, 67% en 63%). Kortom: de conclusie lijkt gerechtvaardigd dat de bouwsector snakt naar sectorspecifieke maatregelen.
 
Onderzoeksverantwoording
Project: G4555
Het onderzoek is uitgevoerd middels de CAWI-methode (online). De online steekproef is getrokken in TNS NIPO Businessbase, het panel voor Nederlandse bedrijven. In totaal werden 4.000 beslissingsbevoegden uitgenodigd.
 
Aan het onderzoek werkten in totaal 1.087 vertegenwoordigers van bedrijven mee.
 
De resultaten zijn herwogen op arbeidsvolume (verdeling van het aantal werknemers binnen de Nederlandse bedrijvenpopulatie) en branche.
Veldwerkperiode: 30 november t/m 4 december 2012.
 
Voor meer informatie
Tim de Beer
t. 020 522 53 99
e. tim.de.beer@tns-nipo.com
 
Martijn de Groote
t. 020 522 54 17
e. martijn.de.groote@tns-nipo.com