Nederlander wil geen euro minder voor zorg en veiligheid

Op Prinsjesdag 20 september 2011, voorpagina  de Volkskrant:

Stel, u moet tot 2015 35, 25, 18, 15 of 5 miljard euro bezuinigen: waar bespaart u dan op? Dat was de kernvraag van het onderzoek van de Volkskrant naar de opvattingen van de Nederlandse bevolking over bezuinigingen. TNS NIPO voerde het onderzoek uit met behulp van de onderzoekstool Budget Kompas. Het oorspronkelijke idee komt van bureau Research for Today. Dat deed eerder vergelijkbaar onderzoek in Groot-Brittannië en Australië.

Wat te kiezen

TNS NIPO-onderzoeker Tim de Beer vertaalde het onderzoek naar de landelijke Nederlandse situatie. 'Deze Begroting Van Het Volk laat zien dat er voor Nederlanders wel degelijk wat te kiezen valt als het op bezuinigen aankomt. Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden.'

TNS NIPO ondervroeg een representatieve groep Nederlanders waar ze op zouden bezuinigen - als ze écht moeten kiezen. Vierentwintig posten met zware en minder zware bezuinigingsopties werden voorgelegd. De respondenten kregen de opdracht om eerst 35 miljard te bezuinigen, en daarna steeds wat minder. Ook de 18 miljard waarvoor dit kabinet heeft gekozen. Uiteindelijk was de opdracht om 'slechts'  5 miljard euro te bezuinigen. 'Bezuinigen' is niet helemaal het juiste woord: om aan de 35 miljard en lager te komen mochten respondenten ook de lasten verzwaren. De respondent moet zodoende echt in de schoenen van de Minister van Financiën gaan staan en moet ook ‘moeilijke’ keuzes maken - louter bezuinigingen op het koningshuis en ontwikkelingssamenwerking zijn onvoldoende.

De voorgelegde bezuinigingsopties komen voor een groot deel uit de twintig rapporten die groepen ambtenaren vorig jaar hebben gemaakt onder de noemer: Brede heroverwegingen. Uit hun keuzes en overwegingen volgde een enorme lijst met besparingsopties verdeeld over de 24 beleidsterreinen die voor dit onderzoek gebruikt werden.

Geen euro bezuinigen op zorg en veiligheid
TNS NIPO stelt vast dat van die 24 opties veiligheid en zorg het belangrijkst werden gevonden. Ambtenaren, Defensie en vooral de winstbelasting interesseren de respondenten zo goed als niets. Dat is terug te zien in de keuzes die ze maken als ze moeten bezuinigen. Waar die ook neervielen: op zorg en veiligheid mag geen euro minder worden besteed. Ook niet als de opdracht is om liefst 35 miljard te bezuinigen. Daarentegen kan de winstbelasting flink omhoog, ook al verslechtert dat de Nederlandse concurrentiepositie.

In ontwikkelingssamenwerking wordt direct gesnoeid, als het aan Nederlanders ligt

Ook bij Defensie en ambtenaren kan er flink wat af. Maar de meest constante 'bezuiniger' is ontwikkelingssamenwerking: hoe weinig er ook bespaard hoeft te worden, die post wordt door de Nederlander als eerste gehalveerd. Opbrengst: 2,4 miljard euro.
Als de opdracht is om 5 miljard te besparen, dan vinden respondenten ruimte om het eigen risico in de zorg af te schaffen en 4.000 agenten meer de straat op te sturen. Opvallend is bij die bezuinigingsopdracht dat dan de hypotheekrenteaftrek al niet meer heilig is. De aftrekbaarheid kan van het maximum van 52 procent nu naar 42 procent.



1 | Vijf optimale besparingsscenario’s



Besparing

35 miljard

20 miljard

18 miljard

15 miljard

5 miljard

Ontwikkelings-samenwerking

0,4% BNP

0,4% BNP

0,4% BNP

0,4% BNP

0,4% BNP

Vennootschap-belasting

30%

30%

30%

28%

27%

Kunst en cultuur

40% minder

20% minder

20% minder

20% minder

20% minder

Omvang defensieapparaat

26.000 banen

14.000 banen

14.000 banen

11.000 banen

11.000 banen

AOW-leeftijd

67

66

66

66

65

Kinderbijslag

€780 per kind

€100 per kind per jr minder

€100 per kind per jr minder

€100 per kind per jr minder

Laten

Geld voor lagere overheden

Uitgavenpatroon 50% meest effiënte gemeenten

Vorming 30 'streekgemeenten', afschaffen van provincies en waterschappen

Vorming 30 'streekgemeenten', afschaffen van provincies en waterschappen

Aantal gemeenten naar 150, provincies naar 8

Aantal gemeenten naar 150, provincies naar 8

Eigen bijdrage aan de kinderopvang

Lagere maximum-vergoeding p/u

Toename ouderlijke bijdrage met 18%

Toename ouderlijke bijdrage met 18%

Vergoeding 2e kind gelijk aan 1e kind

Vergoeding 2e kind gelijk aan 1e kind

De huren

4,5% WOZ

Huizenbezitters in populaire regio’s mogen hogere huur vragen

Belasting hoge inkomens over huurhuis

Belasting hoge inkomens over huurhuis

Belasting hoge inkomens over huurhuis

Salarissen landelijke overheid

7% minder

3% minder

3% minder

3% minder

Laten

Verkorting van de WW

Maximale duur een jaar

WW op 60% ipv 70% laatste loon

WW op 60% ipv 70% laatste loon

WW op 60% ipv 70% laatste loon

Maximale duur twee jaar

Het lage BTW-tafier (6%)

Alles naar 12%

Alles naar 12%

Alles naar 12%

Alles naar 12%

Laten

Hypotheekrenteaftrek

Maximale aftrek: 30%

Maximale aftrek: 30%

Maximale aftrek: 42%

Maximale aftrek: 42%

Maximale aftrek: 42%

De hoogte van inkomsten-belasting

1% verhoging alle schijven

1% verhoging schijven 2, 3 en 4

1% verhoging schijven 2, 3 en 4

1% verhoging schijf  4

1% verhoging schijf 4

Verkeer en (openbaar) vervoer

Kilometer-heffing  vrachtwagens

Geen uitbreiding spoorwegen

Geen uitbreiding spoorwegen

Geen uitbreiding spoorwegen

Laten

Aanpassing van de bijstand, Wajong, sociale werkplaatsen

Uitkeringen komende vier jaar 10% lager

Gelijkstelling Wajong, sociale werkplaatsen en bijstand

Gelijkstelling Wajong, sociale werkplaatsen en bijstand

Wajong gelijk aan bijstand

Wajong gelijk aan bijstand

Uitgaven aan hoger onderwijs

50% toename bijdrage bachelor+master

Laten

Laten

Laten

Laten

Het hoge BTW-tarief (19%)

Naar 20%

Laten

Laten

Laten

Laten

Uitgaven aan basisonderwijs, middelbaar onderwijs en MBO

Schoolgeld vanaf 16  jaar - €900 per jaar

Laten

Laten

Laten

Laten

Eigen bijdrage in de zorg

Laten

Laten

Laten

Laten

Laten

AWBZ

Laten

Laten

Laten

Laten

Laten

Minimumloon

Laten

Laten

Laten

Laten

Laten

Eigen risico in de zorg

Laten

Laten

Laten

Laten

Afschaffen eigen risico

Veiligheid en criminaliteit

Laten

Laten

4.000 agenten erbij

4.000 agenten erbij

4.000 agenten erbij

 

Legenda

 

 

Fors bezuinigen

 

Redelijk bezuinigen

 

Een beetje bezuinigen

 

Niet bezuinigen

 

Investeren

 

Bereidwilligheid om in eigen vlees te snijden
Zodra er serieus bezuinigd moet worden, vanaf 18 miljard euro, is er een opvallende bereidheid in eigen vlees te snijden. Want de belastingen mogen dan omhoog: de BTW, de winstbelasting en zelfs de inkomstenbelasting. En ook mag de hypotheekrenteaftrek verder omlaag: naar een nieuw maximum van 30 procent.

Moeten de totale bezuinigingen nog verder omhoog dan wordt geld gevonden in een hogere AOW-leeftijd (67 jaar), goedkoper werkende gemeenten, fors hogere huren, minder uitkeringen, lagere ambtenarensalarissen en een belastingverhoging voor iedereen, ook de lagere inkomens.

En de hypotheekrenteaftrek? Die wordt beperkt, maar niet volledig afgeschaft als er heel veel bezuinigd moet worden. Zo heilig is die aftrek dan nog wel.

Politieke voorkeur leidt tot heel andere oplossingen

Welke keuzes maken kiezers van verschillende politieke partijen, als ze een bezuiniging van 18 miljard euro moeten realiseren?

 

SP
SP-stemmers bezuinigen niet zozeer, maar verzwaren beter gezegd de lasten. De vennootschapsbelasting moet naar 30 procent, de BTW mag van 19 naar 20 procent. De hypotheekrenteaftrek mag van SP-kiezers naar maximaal 30 procent en alleen hogere inkomens moeten meer huur gaan betalen. Aan de zorg wil de SP-kiezer niet morrelen. Sterker: het eigen risico in de zorg moet worden afgeschaft. Dat kost 2 miljard euro. Dat geld moet komen uit de ontwikkelingssamenwerking. Die wil ook de SP-kiezer halveren.

VVD
VVD-stemmers willen als enige de hypotheekrenteaftrek ongemoeid laten. Ook willen ze als enige niet bezuinigen op verkeer en vervoer. Evenmin willen ze belastingen substantieel verhogen. VVD-stemmers willen bestuurslagen opheffen, de WW versoberen en uitkeringen zoals de Wajong 10 procent verlagen. Ook al moet er nog zo hard worden bezuinigd, VVD-kiezers willen meer investeren in veiligheid.

D66
D66-kiezers willen niet bezuinigingen op onderwijs, kunst en cultuur en nauwelijks op ontwikkelingssamenwerking. Wel willen ze de schatkist ontzien door de AOW-leeftijd naar 67 jaar te verhogen. Aan de lastenkant lijkt de D66'er op de VVD'er: het hoge BTW-tarief blijft ongemoeid en de vennootschapsbelasting maar een beetje omhoog. De hypotheekrenteaftrek mag van maximaal 52 procent nu, naar 42 procent.


PVV
PVV-stemmers zoeken in hun keuzes de uitersten op. De ambtenarensalarissen mogen 5 procent omlaag en alle gemeenten moeten voor bijna 2 miljard euro goedkoper werken. Ook willen PVV'ers als enige bezuinigen op onderwijs met vollere middelbare schoolklassen. Aan de andere kant staan PVV-kiezers alleen in hun eis dat de AOW-leeftijd 65 jaar blijft. En net als SP-kiezers willen ze het eigen risico in de zorg terugdraaien en niet tornen aan de eigen bijdrage in de zorg, de AWBZ en het minimumloon.


PvdA
PvdA-stemmers willen niet bezuinigen op onderwijs, zorg, het minimumloon en de ambtenarensalarissen. De vennootschapsbelasting mag naar 30 procent en de WW mag soberder. De hypotheekrenteaftrek mag van de PvdA-kiezers gemaximeerd worden op 30 procent en hogere inkomens moeten via de belasting meer huur betalen. Met ontwikkelingssamenwerking heeft ook de PvdA-kiezer weinig op: die mag gehalveerd worden.

CDA
Waar PVV- en VVD-kiezers de uitersten zoek, nemen CDA-stemmers een middenpositie in. Een beetje verhoging van de vennootschapsbelasting, een bescheiden verlaging van hypotheekrenteaftrek, ambtenarensalarissen omlaag, wat minder defensiepersoneel en geen al te zware ingreep in de WW. Wel wil de CDA-achterban, net als de PVV-kiezer bezuinigingen op (hoger) onderwijs. Een belangrijke pijler van de bezuinigingen betreft de verdubbeling van het lage BTW-tarief.

GroenLinks
GroenLinks-kiezers besparen niet door ontwikkelingssamenwerking te halveren, zoals de achterban van de andere partijen (D66 uitgezonderd). Ook laat de GroenLinks-kiezer de zorg, het minimumloon, kunst en cultuur, onderwijs en ambtenarensalarissen ongemoeid. Door anderzijds de hypotheekrenteaftrek fors te verlagen, de AOW-leeftijd te verhogen, tal van belastingen te verhogen en bij defensie te korten, komt de GroenLinks-achterban op het gewenste bezuinigingsbedrag.

 

Zie ook de originele bron, het artikel van Robert Giebels in de Volkskrant.
 

Onderzoeksverantwoording

Voor dit onderzoek heeft TNS NIPO 1.830 Nederlanders uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek. Deze groep Nederlanders is representatief op geslacht, leeftijd, opleiding, regio, gezinsgrootte en politiek stemgedrag in juni 2010. In totaal voltooiden 1.142 respondenten het onderzoek, een respons van 62%.  

Het onderzoek is uitgevoerd vanaf 31 augustus 2011 tot en met 6 september 2011. De gebruikte methodiek is eigendom van het Engelse onderzoeksbureau SIMALTO (www.simalto.co.uk). Via hun eigen pc werken respondenten online mee aan het onderzoek – via de server van TNS NIPO werden ze naar de vragenlijst van SIMALTO geleid.

 

‘Budget Kompas TNS NIPO geeft reliëf aan bezuinigingsopties’

Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van het BudgetKompas.

Het BudgetKompas is een instrument van TNS NIPO dat als doel heeft om:

 

  • Overheidsinstanties te helpen met het doorvoeren van bezuinigingen in de publieke dienstverlening;
  • Inzicht te bieden in de gevolgen die keuzes over de besteding van budgetten hebben voor het draagvlak onder inwoners, in dit geval Nederlanders en de achterban van alle grote politieke partijen.

 

Heeft u interesse in de mogelijkheden van Budget Kompas voor uw organisatie?

Schroom niet contact op te nemen met een van de volgende personen:

Tim de Beer (tim.de.beer@tns-nipo.com, 020-5225399)

Henrike Bijlstra (henrike.bijlstra@tns-nipo.com, 020-5225422)

Peter Kanne (peter.kanne@tns-nipo.com, 020-5225924)