‘Gemeenteraadsverkiezingen teveel door landelijke kwesties gedomineerd’

Gepubliceerd: 01-07-2013

Verkiezingen gemeenteraad en Europees Parlement (nog) niet in vizier kiezer

In verkiezingsluwe tijden zijn electorale ontwikkelingen vooral ‘virtueel’. In 2014 zal dit echter anders zijn: in een tijdsbestek van twee maanden mag Nederland dan twee keer naar de stembus - in maart voor de gemeenteraad, in mei voor het Europees Parlement. Beide verkiezingen spreken nog geenszins tot de verbeelding, blijkt uit onderzoek van TNS NIPO. Wel vindt een ruime meerderheid (66%) dat de gemeenteraadsverkiezingen teveel door landelijke kwesties worden gedomineerd. 34% vindt het goed dat landelijke partijen worden beloond of afgestraft voor zaken die op landelijk niveau spelen, terwijl 45% het daarmee oneens is.

Ook de stelling dat het beter zou zijn voor de lokale democratie als er bij de gemeenteraadsverkiezingen alléén lokale partijen zouden meedoen, gaat net iets te ver: 35% is het eens met deze stelling, 48% is het daarmee oneens.
Wel is een meerderheid (70%) het eens met de stelling dat volksvertegenwoordigers slechts in één vertegenwoordigend orgaan zouden mogen zitten (en niet in meerdere organen tegelijk).

1 | Gemeenteraadsverkiezingen zouden meer over lokale  kwesties mogen gaan

Stellingen Mee eens Mee oneens Weet niet
  % % %
‘Volksvertegenwoordigers zouden in slechts één orgaan mogen zitten’ 70 13 17
‘De gemeenteraadsverkiezingen worden teveel door landelijke kwesties gedomineerd’ 66 14 20
‘Het zou beter zijn voor de lokale democratie als er bij de gemeenteraadsverkiezingen alleen lokale partijen meedoen’ 35 48 17
‘Het is goed dat landelijke partijen bij de gemeenteraadsverkiezingen worden beloond of afgestraft voor zaken die op landelijk niveau spelen’ 34 45 20
 
‘Verkiezingsjaar 2014’ leeft nog allerminst
Gegeven de matige stand in de peilingen van de regeringspartijen VVD en PvdA: rekenen kiezers deze partijen ook af op momenten waar het er daadwerkelijk toe doet – verkiezingen? In 2014 mogen Nederlanders twee keer naar de stembus: in maart (gemeenteraad) en in mei (Europees Parlement).
 
Beide verkiezingen leven nog allerminst. Slechts een derde (32%) geeft een correct antwoord op de vraag ‘wat de eerstvolgende verkiezingen zijn’ (dat zijn - mocht de regering blijven zitten - de verkiezingen voor de gemeenteraad). Ruim de helft (53%) heeft geen idee, de overige 15% noemt andere verkiezingen.
Een op de zeven (14%) weet dat de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014 zijn. Gaat het om de exacte datum, dan weet slechts 2% dat deze verkiezingen waarschijnlijk op 19 maart zijn. De bekendheid van de verkiezingen voor het Europees Parlement ligt overigens nog (veel) lager: slechts 4% weet dat deze verkiezingen in mei 2014 zijn. Niet meer dan 1% weet de juiste datum (22 mei) te noemen.
 
De opkomstbereidheid volgt deze patronen. Minder dan de helft – 44% - zegt ‘zeker’ te gaan stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Dat is 10% lager dan de werkelijke opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2010. Het percentage mensen dat ‘zeker’ zegt te gaan stemmen bij de verkiezingen voor het Europees Parlement ligt nog lager (31%). Ook deze score ligt nog flink lager dan de werkelijke opkomst bij de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009 (36,5%).
 
Lokale thema’s prevaleren vooralsnog boven Europese thema’s
Het lijkt er voorlopig op dat niet zozeer de gemeenteraadsverkiezingen, maar eerder de verkiezingen voor het Europees Parlement op een tussentijdse beoordeling van het tweede kabinet Rutte uitdraaien. Kijken we naar de partijkeuze voor de verkiezingen voor het Europees Parlement, dan geeft slechts 21% van de mensen met partijvoorkeur aan dat ze zich laat leiden door de plannen en het beleid voor Europa. Een grotere groep – 29% - laat zich leiden door de plannen en het beleid voor Nederland. Voor 43% gelden beide even zwaar.
   
Het heeft er de schijn van dat de partijkeuze bij de gemeenteraadsverkiezingen méér om bijpassende – lokale – thema’s zal draaien: 40% van de mensen met een voorkeur geeft aan dat men primair laat leiden door lokale thema’s, een twee keer zo kleine groep (20%) laat zich vooral door landelijke thema’s leiden. Voor een op de drie (35%) geldt dat beide even zwaar tellen.

2| Gemeenteraadsverkiezingen zouden meer over lokale  kwesties mogen gaan

‘Wat laat u vooral meewegen in uw keuze voor een partij…’? Gemeenteraadsverkiezing (basis: mensen met een partijvoorkeur, n=518) Europees verkiezingen (basis: mensen met een partijvoorkeur, n=505)
  % %
De plannen/ beleid van deze partij voor gemeente/ Europa 40 21
De plannen/ beleid van deze partij voor Nederland 20 29
Beide tellen even zwaar 35 43
Weet niet 5 7
 
Gemeenteraad: lokale partijen, VVD en PvdA; Europa: VVD, PVV, PvdA aan kop
Een eerste indicatie[1] wijst uit dat de VVD, PvdA en de lokale partijen op dit moment de beste papieren zouden hebben om ‘overall’ de grootste te worden bij de gemeenteraadsverkiezingen. In 2010 haalden de lokale partijen, PvdA, VVD en CDA in absolute zin de meeste stemmen. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement zou het wederom tussen VVD en PvdA gaan, maar meldt de PVV zich nadrukkelijk bij deze partijen. In 2009 haalden het CDA en de PVV de meeste stemmen.
 
Er is (uiteraard) één grote ‘maar’: of deze kiezers daadwerkelijk naar de stembus gaan. Voor beide verkiezingen geldt: de bereidwilligheid om op te komen ligt momenteel het laagst bij PVV-kiezers. Slechts 28% van de landelijke PVV-kiezers zou ‘zeker’ voor de gemeenteraad gaan stemmen. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement gaat het – op dit moment - slechts om 22% van de PVV-kiezers.
De opkomstintentie is het hoogst bij mensen die landelijk SGP-, D66-, ChristenUnie- en D66 zouden stemmen. De opkomstintentie bij VVD- en PvdA-kiezers is lager, maar eveneens boven gemiddeld. Bij SP-kiezers leven beide verkiezingen in gemiddelde mate.
 
Landelijke, regionale én Europese thema’s: economie, sociale zekerheid, zorg
Thema’s die meewegen in de stemkeuze bij regionale, landelijke en Europese verkiezingen verschillen grosso modo weinig van elkaar. Op landelijk niveau voeren zorg, sociale zekerheid en economie de top drie aan, op regionaal niveau gaat het om zorg, werkgelegenheid en veiligheid, terwijl het op Europees niveau om economie, sociale zekerheid en bestrijding van criminaliteit en terrorisme gaat.
Typisch ’regionale’ thema’s zoals wonen en gemeentebelastingen komen in het lijstje belangrijke thema’s voor de gemeenteraadsverkiezingen op plaats vier en vijf, typisch  ‘Europese’ thema’s zoals begrotingsdiscipline (vooral een issue voor VVD- en D66-kiezers), democratie en inspraak en de invoering van een bankenunie (eveneens vooral een issue voor VVD- en D66-kiezers, en juist niet voor PVV-kiezers) komen op respectievelijk een vijfde, zesde en achtste plaats.
Privacybescherming valt zowel op landelijk als op Europees niveau net buiten de top tien.

3 | Thema’s die meewegen in beslissing te stemmen op een partij – gemeenteraad, Europa, landelijk

Top tien gemeenteraad Top tien Europees Parlement Top tien landelijk
% % %
Gezondheidszorg 41 Economie/ werkgelegenheid 30 Gezondheidszorg en welzijn 65
Werkgelegenheid 35 Sociale zekerheid/ 26 Sociale zekerheid 59
Veiligheid 30 Bestrijding criminaliteit/ terrorisme 26 Economie 58
Wonen en groenvoorzieningen 25 Gezondheidszorg 24 Onderwijs 44
Gemeentebelastingen 21 Begrotingsdiscipline 21 Bestrijding criminaliteit/ terrorisme 37
Onderwijs 20 Democratie/ inspraak/ participatie 21 Overheidsdienstverlening 34
Verkeer, OV en parkeren 16 Vrijheid van meningsuiting 21 Ethische kwesties 30
Gehandicapten- en ouderenvoorzieningen 16 Bankenunie 18 EU (samenwerking/ zeggenschap) 22
Armoedebestrijding 16 Onderwijs 17 Milieu 20
Milieu 8 Milieu 16 Verkeer en vervoer  19
 
Onderzoeksverantwoording
Onderzoeksnummer: D0542. Onderzoeksmethode: TNS NIPObase CAWI.
Aantal respondenten: aan het onderzoek werkten 980 Nederlanders (18+) mee.
 
Veldwerkperiode: 21 t/m 25 juni 2013.
De steekproef is getrokken op basis van de ideaalcijfers voor geslacht, leeftijd, opleiding, gezinsgrootte, regio, sociale klasse en politiek stemgedrag bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 12 september 2012. De resultaten zijn hier ook op herwogen.
 
We benadrukken dat we in deze zetelpeiling met steekproefmarges te maken hebben.
 
Bij verspreiding of publicatie de bron TNS NIPO gebruiken.
 
Voor meer informatie:
 
Tim de Beer
t. 020 522 53 99
e. tim.de.beer@tns-nipo.com
 
Peter Kanne
t. 020 522 59 24
e. peter.kanne@tns-nipo.com
 
 


[1] Uiteraard is nog (lang) niet duidelijk welke partijen daadwerkelijk aan deze verkiezingen meedoen.